Ograde

Ručno vs automatsko podmazivanje industrijskih mašina

Podmazivanje je jedna od temeljnih operacija preventivnog održavanja u industrijskim pogonima. Ležajevi, lanci, zupčanici funkcionišu pod stalnim mehaničkim opterećenjem, a tanak mazivni film između metalnih površina jedini je koji ih razdvaja od direktnog kontakta i ubrzanog habanja. Koliko god ova konstatacija zvučala jednostavno, praksa pokazuje da je upravo podmazivanje jedno od najčešćih izvora kvarova.

Prema podacima proizvođača sistema automatskog podmazivanja – Groeneveld-BEKA, između 60 i 80% kvarova ležajeva uzrokovano je upravo problemima sa podmazivanjem.

Ovo poređenje nije apstraktno. U industrijskim pogonima, gde mašine rade u više smena i pod varljivim uslovima okoline, pitanje koji pristup podmazivanju odabrati ima direktne posledice na troškove održavanja i vek opreme.

Kako funkcioniše ručno podmazivanje

Kod ručnog podmazivanja operater prema unapred utvrđenom rasporedu posećuje svaku tačku podmazivanja i ručnom mazalicom nanosi odgovarajuće mazivo. Ovaj postupak ima dugu tradiciju i u određenim situacijama – na primer, tamo gde ima malo tačaka podmazivanja ili gde mašine rade povremeno – i dalje je primenljiv.

Međutim, efikasnost ručnog podmazivanja u velikoj meri zavisi od doslednosti radnika, preciznosti doziranja i mogućnosti fizičkog pristupa svim tačkama. U uslovima intenzivnog industrijskog rada, ovi faktori postaju sve veći izvor rizika.

Ograničenja ručnog podmazivanja

Neravnomerno doziranje. Ručnim podmazivanjem tačka podmazivanja u praksi dobija previše maziva u trenutku punjenja, a zatim ostaje bez dovoljne zaštite do sledećeg ciklusa. Mazivni film opada postepeno, a novi ciklus najčešće kasni.

Zavisnost od discipline i rasporeda. Ručno podmazivanje oslanja se na disciplinu operatera, fizički pristup svakoj tački i tačno doziranje pravog maziva. Svaki od ovih koraka podložan je greškama, a u smeni sa povećanim opterećenjem ili manjkom osoblja, ovaj postupak se lako odlaže.

Zaustavljanje mašine. Mnoge tačke podmazivanja dostupne su jedino kada je mašina zaustavljena. To znači planirani ili neplanirani prekid rada, što u kontinualnim procesima – metalurgija, prehrambena industrija, pakovanje – direktno utiče na produktivnost.

Teško dostupna i opasna mesta. U složenim mašinama, tačke podmazivanja nalaze se u skučenim, zagrejanim ili rotacionim delovima. Pristup ovim mestima izlaže operatere mehaničkim i termičkim rizicima, a u nekim slučajevima fizički pristup nije ni moguć bez demontaže delova.

Kontaminacija maziva. Svaki ručni kontakt maziva s okolinom – otvorena mazalica, nepravilno čuvanje – rizik je od unošenja nečistoća.

Kako funkcioniše automatsko podmazivanje

Sistem automatskog podmazivanja iz jedne centralne pumpe, preko mreže cevovoda i razdelnika, u precizno programiranim intervalima dostavlja tačno odmerene količine maziva do svih definisanih tačaka – dok mašina normalno radi, bez zaustavljanja. Detaljniji prikaz principa rada i tipova sistema centralizovanog automatskog podmazivanja dostupan je u tekstu Automatsko podmazivanje – Kako unaprediti pouzdanost mašina. Ključna prednost je upravo u kontinualnosti: mazivo se dostavlja u malim, preciznim dozama, čime se nivo mazivnog filma održava konstantnim.

Prednosti automatskog podmazivanja

Prelazak s ručnog na automatsko podmazivanje donosi merljive rezultate u nekoliko oblasti:

Smanjenje troškova i zastoja

  • Smanjenje zastoja opreme za oko 15%, jer se podmazivanje odvija tokom uobičajenog rada mašine.
  • Stopa zamene komponenti i ležajeva može se smanjiti i do 50%.
  • Smanjenje troškova rada, jer osoblje nije angažovano na redovnom ručnom podmazivanju.
  • Manje rasipanje i gubitak maziva u poređenju s ručnom primenom.
  • Tačno doziranje znači manju ukupnu potrošnju maziva.

Bezbednost osoblja

  • Operateri ne moraju da ulaze u opasne zone niti da se penju na mašine radi pristupa tačkama podmazivanja.
  • Smanjenje izloženosti mazivima i kontakta sa pokretnim delovima.

Poređenje ručnog i automatskog podmazivanja

Kriterijum Ručno podmazivanje Automatsko podmazivanje
Doziranje maziva Neravnomerno – previše ili premalo u ciklusu Precizno i kontinualno – uvek optimalan nivo
Uticaj na ležajeve Ubrzano habanje zbog nedovoljnog maziva između ciklusa Produžen radni vek zahvaljujući stalnom mazivnom filmu
Zaustavljanje mašine Neophodna zaustavljanja za pristup tačkama podmazivanja Podmazivanje tokom normalnog rada – bez zaustavljanja
Pristup teškim tačkama Teško ili opasno – operater mora ući u opasnu zonu Sistem dostavlja mazivo automatski, bez ručnog pristupa
Kontaminacija maziva Moguća pri svakom ručnom punjenju Zatvoreni sistem sprečava kontaminaciju pri dopuni
Troškovi radne snage Visoki – redovni angažman osoblja na podmazivanju Niski – osoblje oslobođeno za druge tehničke zadatke
Rizik od greške Visok – zavisi od rasporeda i discipline operatera Nizak – sistem radi prema programiranom ciklusu
Bezbednost osoblja Niža – ručni kontakt s mazivima i opasnim zonama Visoka – operater ne mora da ulazi u opasne zone
Potrošnja maziva Veća – česta primena prevelikih količina Manja – tačno doziranje bez viška
Praćenje i nadzor Nema – oslanjanje na evidencije i procenu Elektronski nadzor nivoa maziva i alarmi o greškama

Kada koji pristup ima smisla

Automatsko podmazivanje nije jedino rešenje u svakom scenariju. Izbor pristupa zavisi od broja tačaka podmazivanja, intenziteta rada, pristupačnosti mašine i zahteva procesa.

Ručno podmazivanje ostaje opravdano tamo gde mašina ima nekoliko lako dostupnih tačaka, radi povremeno i gde je moguće disciplinovano sprovođenje rasporeda. U tim slučajevima troškovi uvođenja sistema automatskog podmazivanja ne bi bili opravdani.

Automatsko podmazivanje postaje ekonomski i operativno opravdano u sledećim situacijama:

  • Mašina ima više od nekoliko tačaka podmazivanja, posebno ako su neke teško dostupne ili opasne za ručni pristup.
  • Mašina radi u više smena ili neprekidno, bez planiranih zastoja za podmazivanje.
  • Pogon je izložen prašini, vlazi, ekstremnim temperaturama ili vibracijama koji ubrzavaju degradaciju maziva.
  • Troškovi zamene ležajeva i zastoja prethodno su bili visoki i postoji prostor za smanjenje troškova.
  • Bezbednost osoblja je prioritet i potrebno je eliminisati ručni pristup opasnim zonama.

Rešenja u ponudi Tecosese

Tecosesa d.o.o. iz Kragujevca zastupa Groeneveld-BEKA na srpskom tržištu. Groeneveld-BEKA, deo kompanije Timken, drugi je po veličini proizvođač sistema automatskog podmazivanja na svetu – od kompaktnih automatskih lubrikatora za pojedinačne tačke do centralnih sistema koji pokrivaju stotine tačaka na industrijskim i mobilnim mašinama.

Automatski lubrikator za podmazivanje jedne tačke

BEKA ONE je elektro-mehanički lubrikator projektovan za automatsko podmazivanje pojedinačnih tačaka. Napaja se sa dve standardne AA baterije (1,5 V) i može da se podesi da dostavlja mazivo u intervalima od 1 do 24 meseca. Moguće ga je montirati direktno na tačku podmazivanja ili na udaljenost do 10 metara pomoću poliamidne cevi. Maksimalni radni pritisak iznosi 20 bar, klasa zaštite IP65. Puni se uljem ili mašću, zavisno od zahteva tačke podmazivanja. Dostupan je u dve verzije: sa patronom za mast od 120 ml i sa rezervoarom koji se može dopunjavati standardnom mazalicom. Naročito je koristan tamo gde je potrebno automatizovati podmazivanje na udaljenim tačkama bez uvođenja centralnog sistema.

Slika: BEKA ONE

Jednolinijski sistemi podmazivanja

Groeneveld SingleLine je sistem u kome jedna centralna pumpa dostavlja mazivo do razdelnika sa doznim jedinicama. Svaki injektor opsluži jednu tačku nezavisno i može se individualno podesiti. Sistem je dostupan u pneumatskoj i električnoj verziji i namenjen je primeni na teškim transportnim vozilima, lučkoj opremi i industrijskim mašinama.

Dvolinijski sistemi podmazivanja

Groeneveld Twin koristi dve glavne linije koje se naizmenično koriste – jedna kao linija pritiska, druga kao linija za odvođenje pritiska, pri čemu se uloge menjaju sa svakim ciklusom, a dozne jedinice isporučuju precizno odmerenu količinu maziva svakoj tački nezavisno od temperature okoline. Jedan sistem može da opslužuje do 200 tačaka podmazivanja, s rezervoarima od 3 do 8 litara u standardnoj verziji, odnosno do 20 litara u verziji Twin XL. Projektovan je za najzahtevnije mobilne i industrijske primene.

Višelinijski sistemi podmazivanja

Groeneveld MultiLine je sistem u kome svaki dozni element direktno napaja jednu tačku podmazivanja, bez razdelnika. Isporučuje se kao kompletan komplet spreman za ugradnju, s rezervoarima od 1,25 ili 2 litra i kapacitetom do 60 tačaka. Dostupan je u varijanti AC2 (12/24 V, mobilna primena) i AXL (110/220 V, industrijska primena). Klasa zaštite IP66.

Progresivni sistemi podmazivanja

BEKAMAX EP-1 je električna pumpa s do tri izlaza, namenjena napajanju progresivnih centralnih sistema. Isporučuje maziva klase NLGI-000 do NLGI-2 pri radnom pritisku do 280 bar. Ugrađena upravljačka jedinica nudi tri funkcije podešavanja – vreme, takt ili broj obrtaja – uz elektronski nadzor nivoa masti, stanja razdelnika i prekida voda. Temperatura rada: −20 do +70 °C, klasa zaštite IP5K9K, napon napajanja 12 ili 24 V.

Zaključak

Ručno podmazivanje ima svoju ulogu u specifičnim uslovima, ali u industrijskim pogonima sa intenzivnim radom pokazuje sistemska ograničenja koja direktno utiču na troškove, vek opreme i bezbednost osoblja. Automatsko podmazivanje eliminiše neravnomerno doziranje, zavisi od programiranog ciklusa umesto od discipline operatera i dostavlja mazivo bez zaustavljanja mašine.

Groeneveld-BEKA sistemi – od kompaktnog BEKA ONE lubrikatora za pojedinačne tačke do centralnih pumpi za kompleksne industrijske instalacije – pokrivaju širok opseg primena i kapaciteta. Tecosesa d.o.o. može da pomogne u proceni koji sistem odgovara konkretnoj primeni, kao i u procesu nabavke, ugradnje i tehničke podrške.